Nowak MagdalenaW 1883 roku, w dwusetną rocznicę odsieczy wiedeńskiej, Jan Matejko ukończył monumentalne płótno Jan Sobieski pod Wiedniem. Obraz ten miał niezwykły los — artysta podarował go papieżowi, dzięki czemu dzieło polskiego mistrza trafiło do Watykanu, gdzie znajduje się do dziś.
Co przedstawia obraz?
Scena ukazuje moment triumfu po bitwie pod Wiedniem w 1683 roku: król Jan III Sobieski na koniu przekazuje kanonikowi list do papieża z wieścią o zwycięstwie nad armią osmańską. Wokół kłębią się rycerze, husaria, duchowni i zdobyczne trofea. Matejko zawarł w kompozycji dziesiątki postaci historycznych, budując scenę pełną ruchu i patosu.
Słynne słowa przypisywane Sobieskiemu — „Przybyłem, zobaczyłem, Bóg zwyciężył” — doskonale oddają wymowę dzieła: zwycięstwo ukazane jest nie jako osobista chwała króla, lecz jako triumf chrześcijańskiej Europy.
Dar dla papieża
Matejko nie sprzedał obrazu, choć oferowano mu znaczne sumy. Zdecydował, że płótno zostanie ofiarowane papieżowi jako dar od narodu polskiego — narodu, którego państwo nie istniało wówczas na mapie. Był to gest o ogromnej wymowie politycznej: przypominał Europie o Polsce i jej zasługach dla chrześcijaństwa.
Obraz Sobieskiego to dyplomacja prowadzona pędzlem — Matejko przypomniał światu, komu Wiedeń zawdzięcza ocalenie.
O geście podarowania dzieła
Gdzie zobaczyć dzieło?
Jan Sobieski pod Wiedniem zdobi Muzea Watykańskie — wisi w tzw. Sali Sobieskiego, przez którą przechodzą miliony zwiedzających w drodze do Kaplicy Sykstyńskiej. To jedyny tak eksponowany polski obraz w Watykanie i powód do dumy dla każdego miłośnika naszej sztuki.
Detale, które opowiadają bitwę
Płótno ma niemal pięć metrów szerokości i roi się od znaczących szczegółów: husarskie skrzydła i zdobyczne buńczuki mówią o przebiegu starcia, kanonik Denhoff przyjmujący list wskazuje na adresata wieści — papieża Innocentego XI — a gest króla, wskazującego niebo, powtarza przesłanie słynnej sentencji o zwycięstwie Boga, nie ludzi.
Matejko umieścił w tłumie także postacie współczesne sobie oraz autoportret — zgodnie ze swoim zwyczajem wpisywania własnej epoki w sceny historyczne. Dzięki temu obraz jest podwójnym dokumentem: bitwy z 1683 roku i polskich nadziei roku 1883, gdy rocznica odsieczy stała się manifestacją narodową we wszystkich trzech zaborach.
Najczęściej zadawane pytania
Gdzie znajduje się obraz Sobieski pod Wiedniem?
W Muzeach Watykańskich, w Sali Sobieskiego — na trasie prowadzącej do Kaplicy Sykstyńskiej.
Dlaczego Matejko oddał obraz papieżowi?
Jako dar narodu polskiego w rocznicę odsieczy — gest przypominający o Polsce w czasach, gdy nie było jej na mapie.
Podsumowanie
To obraz, który łączy malarstwo z historią i dyplomacją. Poznaj całą twórczość mistrza w artykule o obrazach Jana Matejki i zobacz najsłynniejsze obrazy świata.