Trzej mędrcy ze Wschodu dali malarzom pretekst, o jakim marzy każdy epik: orszak. Złoto, konie, egzotyczne stroje i twarze fundatorów — oto krótka galeria najświetniejszych Pokłonów Trzech Króli w dziejach.
Gotycki przepych i renesansowa polityka
Szczyt gotyku międzynarodowego to Gentile da Fabriano (1423, Uffizi): pochód lśniący złotem jak relikwiarz. Pół wieku później Botticelli obsadził rolę królów Medyceuszami — adoracja stała się portretem władzy Florencji. Leonardo zostawił temat w genialnym nieukończeniu: wir postaci wyłaniających się z sepii, myślenie mistrza na żywo.
Północ i barok
Dürer (1504, Uffizi) dał scenie północną precyzję i własną twarz jako jednego z króli. Bosch wpuścił do stajenki niepokój — w tle jego tryptyku czai się dziwna postać, o której spierają się badacze. Wreszcie Rubens rozpalił temat barokowym teatrem: pochodnie, muskuły tragarzy, atłasy — adoracja jako opera.
Pokłon Trzech Króli to jedyny temat, w którym cała ziemska pycha klęka — i malarze korzystali z tego bez umiaru.
O motywie adoracji
Szlak zwiedzania
Najkrótsza trasa: sala wczesnego renesansu w Uffizi (Gentile, Botticelli, Leonardo, Dürer pod jednym dachem!), potem Prado (Bosch, Rubens). Rzadko który motyw pozwala w dwóch muzeach prześledzić trzy stulecia sztuki.
Relikwie, daty i orszaki na żywo
Kult Trzech Króli ma swoją stolicę: katedrę w Kolonii, gdzie złoty relikwiarz Mędrców — największy w Europie — od XII wieku przyciąga pielgrzymów; to dla niej Stefan Lochner malował swój słynny ołtarz adoracji. Data 6 stycznia zrosła się zaś z obrazami tak mocno, że dawne bractwa zamawiały „Pokłony” właśnie na Trzech Króli, a kolędnicy z gwiazdą byli ich żywą, uliczną wersją.
Współczesnym echem są Orszaki Trzech Króli przechodzące przez polskie miasta: tysiące statystów odgrywają to, co Gentile i Botticelli zamykali w złocie. Malarstwo i obrzęd od wieków karmią się tu nawzajem — obraz uczył, jak ma wyglądać orszak, orszak podpowiadał malarzom rekwizyty. Wspólnym rekwizytem wszystkich epok pozostaje gwiazda betlejemska — czasem złoty punkt, czasem kometa jak u Giotta, który uwiecznił przelot komety Halleya.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego królowie mają różny wiek i karnację?
Symbolizują trzy wieki życia i — od średniowiecza — trzy znane kontynenty: cały świat u żłóbka.
Gdzie zobaczyć najwięcej Pokłonów naraz?
W Galerii Uffizi we Florencji.
Podsumowanie
Od złota Fabriana po teatr Rubensa — orszak wciąż trwa. Poznaj bliżej Pokłon Botticellego i nieukończone arcydzieło Leonarda.
