Malarstwo dla początkujących nie wymaga na starcie rozbudowanej pracowni, kilkudziesięciu kolorów ani profesjonalnego płótna. Fine Art Express informuje, powołując się na materiały edukacyjne Tate, Museum of Modern Art oraz poradniki techniczne Winsor & Newton, że pierwsze ćwiczenia można wykonać przy użyciu kilku podstawowych farb, dwóch lub trzech pędzli, stabilnego podłoża i prostego motywu. Najważniejsze jest dobranie jednej techniki oraz poznanie zachowania farby, zanim kupi się kolejne materiały.
Dla osoby, która pyta, jak zacząć malować, najbardziej przystępnym wyborem są zazwyczaj farby akrylowe. Rozcieńcza się je wodą, szybko wysychają i można nakładać je zarówno cienkimi warstwami, jak i grubszymi pociągnięciami. Akwarela wymaga większej kontroli nad ilością wody, natomiast farby olejne schną znacznie wolniej i wiążą się z dodatkowymi zasadami dotyczącymi warstw, mediów oraz czyszczenia narzędzi. Na pierwszym etapie lepiej dokładnie poznać jeden rodzaj farby niż jednocześnie testować kilka zupełnie różnych technik.
Jaką technikę malarską wybrać na początek
Tate definiuje malarstwo jako nakładanie farby za pomocą pędzla lub innych narzędzi, między innymi szpachli, gąbki czy aerografu. Oznacza to, że nie istnieje jeden obowiązkowy sposób pracy ani jeden zestaw narzędzi odpowiedni dla każdego początkującego.
„Painting describes both the act of painting and the result — the painting itself”.
(Tate, definicja terminu „painting” w internetowym słowniku pojęć artystycznych).
Najłatwiej rozpocząć od porównania trzech popularnych technik:
- Farby akrylowe — szybko schną, można je rozcieńczać wodą i stosować na papierze malarskim, płótnie lub odpowiednio przygotowanej płycie.
- Akwarele — są transparentne, wymagają papieru przeznaczonego do pracy z dużą ilością wody i nie pozwalają łatwo zakryć każdej pomyłki.
- Farby olejne — długo pozostają mokre, umożliwiają spokojne mieszanie kolorów, ale wymagają przestrzegania zasad budowania kolejnych warstw.
Winsor & Newton określa akryl jako materiał wszechstronny i przyjazny dla osób początkujących. Producent wskazuje, że farba może służyć zarówno do wykonywania mocnych, fakturowych pociągnięć, jak i delikatnych laserunków przypominających akwarelę.
„Acrylic is one of the most versatile and beginner-friendly paints”.
(Winsor & Newton, oficjalny poradnik wprowadzający do malowania farbami akrylowymi).
Do pierwszych ćwiczeń akryl jest praktyczny także dlatego, że narzędzia można umyć wodą, o ile farba nie zdążyła jeszcze zaschnąć. Trzeba jednak pamiętać o szybkim tempie schnięcia: kolor pozostawiony na palecie może stwardnieć jeszcze przed zakończeniem pracy. Pomaga spryskiwanie palety niewielką ilością wody oraz wyciskanie małych porcji farby.
Co kupić do pierwszego malowania
Początkowy zestaw nie powinien składać się z wielu przypadkowych produktów. Lepiej wybrać ograniczoną paletę i nauczyć się mieszać kolory. Pozwala to sprawdzić, jak poszczególne pigmenty reagują ze sobą oraz dlaczego połączenie niektórych barw daje czysty odcień, a innych — kolor zgaszony lub brunatny.
Podstawowy zestaw może obejmować:
- biel;
- żółcień;
- czerwień;
- błękit;
- ciemny brąz albo czerń;
- dwa pędzle płaskie różnej wielkości;
- jeden mniejszy pędzel okrągły;
- papier do akrylu lub płótno;
- paletę albo gładką powierzchnię do mieszania;
- dwa pojemniki z wodą;
- ręczniki papierowe lub bawełnianą szmatkę.
Dwa naczynia z wodą ułatwiają utrzymanie czystości kolorów. W jednym można wypłukiwać największą ilość farby, a w drugim zwilżać oczyszczony pędzel. Dzięki temu jasne barwy nie są od razu zanieczyszczane wodą z resztkami ciemnych pigmentów.
Nie ma potrzeby kupowania pełnej gamy pędzli. Płaski pędzel pozwala wypełniać większe powierzchnie, budować proste krawędzie i nakładać szerokie ślady. Pędzel okrągły sprawdza się przy liniach, drobnych kształtach i poprawianiu detali. Znacznie większe znaczenie niż liczba narzędzi ma kontrola nacisku, ilości farby oraz kąta, pod którym włosie dotyka podłoża.
Podczas wyboru podłoża trzeba uwzględnić rodzaj farby. Zwykła cienka kartka może marszczyć się pod wpływem wody. Do akrylu i akwareli przeznaczone są grubsze papiery, a w przypadku płótna należy sprawdzić, czy zostało już zagruntowane. Tate, opisując materiały wykorzystywane przez artystów, zwraca uwagę na znaczenie ich faktury, właściwości i sposobu oddziaływania na końcowy efekt pracy.
Jak przygotować miejsce do malowania
Stanowisko powinno być stabilne, dobrze oświetlone i zabezpieczone przed zabrudzeniem. Farby, wodę i paletę najlepiej ustawić po stronie dominującej ręki, aby podczas pracy nie sięgać nad obrazem. Podłoże może leżeć na stole albo stać na sztaludze, ale nie powinno przesuwać się przy każdym pociągnięciu pędzla.
Naturalne światło ułatwia ocenę kolorów, jednak nie zawsze jest dostępne. Przy sztucznym oświetleniu należy unikać sytuacji, w której ręka rzuca mocny cień dokładnie na malowany fragment. Warto również ustawić motyw i obraz tak, aby można było co kilka minut odsunąć się od pracy i zobaczyć całą kompozycję.
Przed rozpoczęciem dobrze przygotować:
- szkic lub prostą fotografię referencyjną;
- ograniczony zestaw kolorów;
- czyste pędzle i wodę;
- miejsce do odkładania mokrych narzędzi;
- zabezpieczenie stołu oraz odzieży.
Farba akrylowa po wyschnięciu staje się trudna do usunięcia z tkaniny i włosia pędzla. Narzędzi nie należy więc pozostawiać na długo z farbą przy nasadzie włosia. Po zakończeniu pracy trzeba je dokładnie wypłukać, delikatnie uformować końcówkę i pozostawić do wyschnięcia w pozycji, która nie odkształca włosia.
Od czego zacząć pierwszy obraz
Pierwszy motyw powinien mieć czytelną bryłę, ograniczoną liczbę elementów i wyraźne różnice między światłem a cieniem. Może to być kubek, owoc, roślina, prosty pejzaż albo zestaw dwóch przedmiotów. Rozbudowany portret, tłum ludzi, skomplikowana architektura czy scena z wieloma źródłami światła utrudnią ocenę podstawowych proporcji.
Najpierw należy ustalić położenie największych kształtów. Lekki szkic powinien wskazywać granice obiektów, ich wzajemne proporcje oraz główne kierunki kompozycji. Nie trzeba od razu rysować drobnych detali — wiele z nich i tak zostanie zakrytych farbą.
Praktyczna kolejność pracy wygląda następująco:
- zaznaczenie największych kształtów;
- określenie najjaśniejszych i najciemniejszych obszarów;
- nałożenie podstawowych plam barwnych;
- stopniowe doprecyzowanie form;
- dodanie niewielkiej liczby detali;
- ocena obrazu z większej odległości.
Podczas pierwszych prób warto regularnie porównywać wysokość i szerokość przedstawianego przedmiotu. Pomaga także obserwowanie tzw. przestrzeni negatywnej, czyli kształtów widocznych pomiędzy obiektami i wokół nich. Błąd w pustej przestrzeni często ujawnia, że sam przedmiot został ustawiony pod niewłaściwym kątem albo ma nieprawidłowe proporcje.
Jak mieszać kolory bez tworzenia przypadkowych odcieni
Kolory najlepiej mieszać etapami. Do barwy bazowej dodaje się niewielką ilość drugiego pigmentu, a następnie dokładnie sprawdza efekt. Wyciskanie kilku dużych porcji farby i łączenie ich bez kontroli szybko prowadzi do powstania nadmiernej ilości koloru, którego nie da się wykorzystać.
Bieli nie należy traktować wyłącznie jako sposobu na uzyskanie jaśniejszego tonu. Zmienia ona również nasycenie i temperaturę niektórych mieszanek. Podobnie czerń może nie tylko przyciemniać, ale także wyraźnie zmieniać charakter barwy. W wielu sytuacjach ciemny odcień da się uzyskać przez połączenie dwóch lub trzech kolorów bez używania czystej czerni.
W pierwszych ćwiczeniach pomocne jest tworzenie prostych próbek:
- jeden kolor stopniowo rozjaśniany bielą;
- dwie barwy mieszane w różnych proporcjach;
- ciepła i chłodna wersja tego samego fragmentu;
- skala od najciemniejszego do najjaśniejszego tonu.
Takie próby pozwalają poznać farby przed rozpoczęciem większej pracy. Nazwa koloru na tubie nie zawsze wystarcza do przewidzenia wyniku mieszania, ponieważ pigmenty różnią się transparentnością, intensywnością i siłą barwienia.
Czego nie robić podczas pierwszych prób
Najczęstszym problemem nie jest brak talentu, lecz próba poprawiania każdego fragmentu bez przerwy. W przypadku akrylu wielokrotne rozcieranie częściowo wyschniętej farby może pozostawić nierówną powierzchnię. Lepiej pozwolić warstwie wyschnąć i dopiero później nanieść korektę.
Nie należy również rozpoczynać od szczegółów. Starannie namalowane oko, liść albo okno nie uratuje obrazu, jeżeli największe kształty mają niewłaściwe proporcje. Najpierw trzeba sprawdzić kompozycję, wartości tonalne i relacje między głównymi plamami.
Przy farbach olejnych obowiązują dodatkowe reguły dotyczące warstw. Oficjalny poradnik Winsor & Newton wymienia zasady „fat over lean”, „thick over thin” oraz „slow drying over fast drying”. Ich przestrzeganie ma ograniczać ryzyko pękania powłoki malarskiej w miarę wysychania kolejnych warstw.
„Each new layer should be more flexible — and fully dry — before applying the next”.
(Winsor & Newton, poradnik dotyczący zasad warstwowego malowania farbami olejnymi).
Z tego powodu początkujący, który wybiera olej, powinien najpierw poznać podstawy używania mediów, czas schnięcia pigmentów oraz zasady bezpiecznego czyszczenia narzędzi. Nie należy automatycznie stosować do oleju metod używanych przy akrylu.
Jak rozwijać umiejętności bez kopiowania gotowych obrazów
Najskuteczniejszym ćwiczeniem jest regularna obserwacja rzeczywistych obiektów i analiza dzieł dostępnych w kolekcjach muzealnych. MoMA udostępnia internetowy słownik obejmujący materiały, techniki, kierunki i zagadnienia związane ze sztuką nowoczesną oraz współczesną. Muzeum prowadzi także lekcje oparte na konkretnych dziełach, które łączą uważne oglądanie pracy z proponowanym zadaniem praktycznym.
MoMA organizuje również zajęcia rysunkowe dostępne dla osób bez wcześniejszego doświadczenia. Taka formuła pokazuje, że rozpoczęcie nauki nie wymaga wcześniejszego przygotowania akademickiego ani opanowania rozbudowanego zestawu technik.
„No experience or ability required”.
(Museum of Modern Art, opis programu Drop-in Drawing prowadzonego w galeriach muzeum).
Dobrą praktyką jest malowanie tego samego prostego motywu kilka razy: najpierw monochromatycznie, później ograniczoną paletą, a następnie w pełnym kolorze. Każda wersja pozwala ćwiczyć inny problem — proporcje, światłocień, mieszanie farb lub krawędzie.
Pierwszego obrazu nie trzeba traktować jako pracy przeznaczonej do ekspozycji. Jego zadaniem jest dostarczenie informacji: które pędzle są wygodne, jak szybko schnie farba, ile wody potrzeba, jakie kolory dają czyste mieszanki i w którym momencie powierzchnia zaczyna być przeciążona kolejnymi poprawkami. Najbardziej użyteczna praca początkującego to nie zawsze obraz najbardziej efektowny, lecz ten, który jasno pokazuje, nad czym należy pracować podczas następnej sesji.
Więcej informacji na ten temat oraz innych praktycznych porad znajdziesz na naszej stronie. Polecamy również przeczytać: Kim jest kurator wystawy i co właściwie robi? Zawód od kuchni