Malarstwo akwarelowe dla początkujących nie wymaga rozbudowanej pracowni ani kilkudziesięciu kolorów. Potrzebne są przede wszystkim farby rozpuszczalne w wodzie, papier przeznaczony do pracy z wilgocią, przynajmniej jeden chłonny pędzel oraz miejsce do mieszania pigmentów. Jak informuje redakcja Fine Art Express, akwarela jest techniką opartą na pigmentach łączonych ze spoiwem, najczęściej gumą arabską, które przed nałożeniem na podłoże rozcieńcza się wodą.
Najważniejszą cechą tej techniki jest przejrzystość kolejnych warstw. Biel papieru prześwituje przez rozcieńczony pigment i pełni funkcję światła, dlatego początkujący powinien od początku kontrolować ilość wody, planować jasne fragmenty obrazu i unikać wielokrotnego poprawiania tego samego miejsca. Akwarela pozwala uzyskać lekkość i świetlistość, ale wymaga zaakceptowania naturalnego rozpływania się farby.
Co naprawdę jest potrzebne do pierwszej akwareli
Na początek wystarczy niewielki zestaw podstawowych materiałów. Duże komplety mogą zawierać wiele podobnych odcieni, których osoba rozpoczynająca naukę nie będzie jeszcze potrafiła świadomie wykorzystać. Znacznie więcej daje ograniczona paleta i regularne ćwiczenie mieszania barw.
Podstawowy zestaw powinien obejmować:
- farby akwarelowe w kostkach lub tubkach;
- papier akwarelowy o odpowiedniej gramaturze;
- okrągły pędzel ze spiczastą końcówką;
- dwa naczynia z wodą;
- białą paletę lub talerzyk do mieszania kolorów;
- ołówek oraz gumkę;
- ręcznik papierowy albo bawełnianą ściereczkę.
Farby w kostkach są wygodne, zwarte i łatwe do przechowywania. Przed malowaniem należy zwilżyć ich powierzchnię czystą wodą, aby rozpuścić pigment. Farby w tubkach mają miękką konsystencję i pozwalają szybciej przygotować większą ilość intensywnego koloru. W obu przypadkach pigment można rozcieńczać na palecie i ponownie aktywować wodą po wyschnięciu.
Producent materiałów artystycznych Winsor & Newton wskazuje, że niewielki zestaw podróżny może zawierać wszystkie podstawowe elementy potrzebne do rozpoczęcia pracy. Nie oznacza to jednak, że konieczny jest zakup konkretnego kompletu. Przy wyborze liczy się przede wszystkim możliwość mieszania kolorów, trwałe zamknięcie opakowania i czytelne oznaczenie pigmentów.
Jak wybrać papier do akwareli
Zwykły papier do drukarki szybko nasiąka, faluje i może ulec uszkodzeniu podczas nakładania kolejnych warstw. Papier akwarelowy jest grubszy i przygotowany do kontaktu z wodą, dzięki czemu pigment może rozpływać się po powierzchni bez natychmiastowego niszczenia arkusza.
Dla początkujących praktycznym wyborem jest papier o gramaturze około 300 g/m². Grubszy arkusz pozostaje stabilniejszy podczas malowania, chociaż przy bardzo mokrych technikach również może się lekko odkształcić. Mniejsze bloki są wygodne do codziennych prób, natomiast pojedyncze arkusze pozwalają samodzielnie wybrać format pracy.
Powierzchnia papieru wpływa na sposób układania się pigmentu:
- papier gładki ułatwia malowanie detali i równych linii;
- powierzchnia drobnoziarnista jest uniwersalna i dobrze nadaje się do ćwiczeń;
- papier gruboziarnisty wzmacnia fakturę oraz nieregularność plam.
Na etapie nauki lepiej używać mniejszych arkuszy dobrej jakości niż dużego formatu, na którym trudno kontrolować wodę.
Jakie pędzle sprawdzą się na początku
Pędzel do akwareli powinien przyjmować wodę, równomiernie ją oddawać i po zwilżeniu zachowywać wyraźny czubek. Okrągły model średniej wielkości umożliwia wykonanie szerokiej plamy bokiem włosia, a po ustawieniu pędzla pionowo — cienkiej linii.
Do pierwszych ćwiczeń wystarczy jeden lub dwa pędzle:
- okrągły pędzel średniej wielkości do większości plam i kształtów;
- mniejszy pędzel ze spiczastą końcówką do konturów oraz drobnych elementów.
Nie należy pozostawiać pędzla zanurzonego włosiem w wodzie, ponieważ końcówka może się odkształcić. Farbę usuwa się delikatnym ruchem w czystej wodzie, a pędzel odkłada poziomo do wyschnięcia. Mocne pocieranie o dno naczynia nie przyspiesza czyszczenia, lecz może uszkadzać włosie.
Ograniczona paleta ułatwia naukę mieszania kolorów
Początkujący nie potrzebuje od razu pełnej gamy gotowych odcieni. Podstawowe ćwiczenia można wykonać przy użyciu żółci, czerwieni i błękitu, uzupełnionych ewentualnie kolorem ziemistym, takim jak umbra lub sienna.
Winsor & Newton publikuje osobne zestawienia pigmentów przeznaczonych do trzy- i sześciokolorowych systemów mieszania. W praktyce oznacza to, że ograniczona paleta może wystarczyć do uzyskania wielu barw pochodnych, pod warunkiem świadomego dobierania proporcji.
Przed rozpoczęciem obrazu warto przygotować własny próbnik. Na papierze należy umieścić osobne plamy wszystkich kolorów, a następnie sprawdzić ich połączenia parami. Takie ćwiczenie pokazuje, które mieszanki pozostają czyste, a które szybko przechodzą w neutralne brązy i szarości.
Pierwsze ćwiczenia z wodą i pigmentem
Nauka akwareli powinna rozpocząć się od obserwowania reakcji farby, a nie od próby namalowania rozbudowanego pejzażu. Najpierw trzeba sprawdzić, jak zmienia się intensywność pigmentu po dodaniu kolejnych porcji wody.
Praktyczna sekwencja ćwiczeń:
- Namaluj pas koloru, rozpoczynając od mocno nasyconej mieszanki.
- Stopniowo dodawaj wodę i przesuwaj pędzel w dół arkusza.
- Powtórz ćwiczenie na suchym oraz zwilżonym papierze.
- Połącz dwa kolory, pozwalając im samodzielnie spotkać się na powierzchni.
- Poczekaj na całkowite wyschnięcie i nałóż drugą przejrzystą warstwę.
Celem nie jest stworzenie gotowego obrazu, lecz poznanie zachowania materiału. Każda farba może inaczej rozchodzić się w wodzie, osiadać w zagłębieniach papieru lub tworzyć ziarnistą strukturę.
„Watercolour refers to both the medium and works of art made using the medium” — wyjaśnia Tate w swoim słowniku terminów artystycznych.
Rozróżnienie jest istotne: słowo „akwarela” oznacza zarówno sam rodzaj farby, jak i wykonaną nią pracę.
Technika mokre na suche
W technice mokre na suche rozcieńczona farba trafia na suchy arkusz. Krawędzie plamy pozostają wyraźniejsze, a malujący może dokładniej kontrolować kształt. Jest to dobre rozwiązanie przy tworzeniu prostych przedmiotów, liści, sylwetek oraz detali architektonicznych.
Pędzel nie powinien ociekać wodą. Po przygotowaniu mieszanki warto dotknąć jego trzonkiem lub włosiem brzegu palety, aby usunąć nadmiar płynu. Jeżeli w obrębie plamy zbiera się duża kałuża, można osuszyć pędzel ręcznikiem papierowym i delikatnie zebrać nią wodę.
Kolejną warstwę nakłada się dopiero po wyschnięciu poprzedniej, jeśli celem jest zachowanie ostrych granic. Dodanie mokrego koloru zbyt wcześnie może spowodować niekontrolowane zacieki.
Technika mokre na mokre
W technice mokre na mokre najpierw zwilża się papier czystą wodą, a następnie dodaje pigment. Kolor rozchodzi się miękko i tworzy rozmyte przejścia. Metoda sprawdza się przy malowaniu nieba, chmur, wody, odległych planów oraz abstrakcyjnych teł.
Stopień rozpływania zależy od wilgotności arkusza. Na bardzo mokrej powierzchni pigment przemieszcza się szeroko. Na papierze lekko wilgotnym pozostaje bardziej skupiony. Gdy powierzchnia zaczyna wysychać, dolanie dużej ilości wody może doprowadzić do powstania nieregularnych obwódek.
Współcześni artyści świadomie wykorzystują tę nieprzewidywalność. Jedna z opisanych przez Winsor & Newton metod polega na tworzeniu na papierze obszarów wody, do których następnie wprowadzany jest pigment.
„I apply the watercolour to this water and wait for the pigment to find the edge” — opisuje artystka cytowana przez Winsor & Newton.
Nakładanie warstw bez utraty przejrzystości
Technika laserunkowa polega na nakładaniu cienkich, przezroczystych warstw na całkowicie suchą powierzchnię. Każda nowa warstwa zmienia kolor znajdujący się pod nią, ale go całkowicie nie zakrywa. Pozwala to budować cień, głębię i zróżnicowanie temperatury barw.
Warstwa powinna być cienka, a ruch pędzla możliwie oszczędny. Wielokrotne pocieranie tego samego fragmentu może ponownie rozpuścić wcześniejszy pigment lub uszkodzić powierzchnię papieru. Z tego powodu przed kolejnym etapem należy sprawdzić, czy obraz jest rzeczywiście suchy, a nie tylko matowy na powierzchni.
Biel w tradycyjnej akwareli zwykle pochodzi z niezamalowanego papieru. Najjaśniejsze elementy trzeba więc zaplanować przed położeniem ciemniejszych tonów. Do ochrony wybranych miejsc można wykorzystać płyn maskujący, który czasowo zabezpiecza papier przed farbą. Winsor & Newton wymienia takie preparaty wśród mediów przeznaczonych do pracy akwarelowej.
Więcej informacji na ten temat oraz innych praktycznych porad znajdziesz na naszej stronie. Polecamy również przeczytać: Kim jest kurator wystawy i co właściwie robi? Zawód od kuchni