Claude Monet, jeden z najważniejszych francuskich malarzy XIX i początku XX wieku, stał się kluczową postacią impresjonizmu dzięki konsekwentnemu badaniu światła, koloru i zmieniającej się atmosfery. Jak informuje Fine Art Express, powołując się na muzealne opracowania dotyczące artysty, obraz Impression, soleil levant powstał w 1872 roku w Hawrze i został pokazany dwa lata później podczas pierwszej niezależnej wystawy grupy artystów, która zerwała z dominacją oficjalnego Salonu.
To właśnie tytuł tego płótna stał się punktem wyjścia dla określenia „impresjonizm”. Monet nie ograniczył się jednak do jednego przełomowego obrazu. Przez ponad sześć dekad rozwijał sposób malowania oparty na obserwowaniu tego samego motywu w różnych porach dnia i warunkach atmosferycznych. Efektem były m.in. serie stogów siana, topól, katedry w Rouen oraz monumentalne
Nymphéas — „Nenufary”, nad którymi pracował w ostatnich dekadach życia.
Claude Monet: od Paryża i Hawru do malowania w plenerze
Oscar-Claude Monet urodził się 14 listopada 1840 roku w Paryżu, ale dorastał w normandzkim Hawrze. Jeszcze jako nastolatek zdobył lokalną rozpoznawalność dzięki karykaturom. Przełomem okazała się znajomość z malarzem Eugène’em Boudinem, który zabierał młodego Moneta na wybrzeże i wprowadził go w praktykę malowania bezpośrednio w plenerze. National Gallery of Art wskazuje ten kontakt jako jeden z decydujących momentów w jego rozwoju artystycznym.
W 1859 roku Monet przyjechał do Paryża. Później pracował w pracowni Charles’a Gleyre’a, gdzie poznał Pierre’a-Auguste’a Renoira, Alfreda Sisleya i Frédérica Bazille’a. To środowisko stało się jednym z fundamentów przyszłego impresjonizmu.
Dla Moneta krajobraz nie był nieruchomym widokiem. Obraz miał rejestrować również zmieniające się światło, pogodę i chwilowe wrażenie wzrokowe.
Jednym z najlepszych świadectw jego metody są listy pisane podczas pracy na Belle-Île. Art Institute of Chicago przytacza korespondencję Moneta z Alice Hoschedé z 1886 roku:
„Aby naprawdę dobrze namalować morze, trzeba patrzeć na nie o każdej godzinie, każdego dnia, z tego samego miejsca”.
(Monet w liście do Alice Hoschedé podczas pobytu na Belle-Île w 1886 roku).
Słowa te odpowiadają praktyce, którą później rozwinął w swoich najbardziej znanych cyklach: artysta wracał do jednego motywu i obserwował, jak zmienia się jego wygląd wraz z oświetleniem.
„Impresja, wschód słońca” i nazwa całego kierunku
Obraz Impression, soleil levant — po polsku najczęściej Impresja, wschód słońca — przedstawia port w Hawrze. Według Musée Marmottan Monet płótno datowane jest na 1872 rok, ma 50 × 65 cm i należy dziś do zbiorów tego paryskiego muzeum.
15 kwietnia 1874 roku w dawnej pracowni fotografa Nadara przy Boulevard des Capucines 35 w Paryżu otwarto pierwszą niezależną wystawę artystów, którzy chcieli prezentować prace poza oficjalnym Salonem. Pokazali tam swoje dzieła m.in. Monet, Renoir, Degas, Pissarro, Morisot i Sisley.
Po wystawie krytyk Louis Leroy opublikował w satyrycznym „Le Charivari” tekst, w którym kpił z nowego sposobu malowania. National Gallery of Art przypomina jego komentarz dotyczący obrazu Moneta:
„Tapeta w stanie embrionalnym jest bardziej wykończona niż ten pejzaż morski”.
(Louis Leroy, recenzja pierwszej wystawy niezależnych artystów w „Le Charivari”, 1874).
Określenie „impresjonista”, początkowo używane ironicznie, zostało następnie przejęte przez samych artystów. Musée d’Orsay podaje, że członkowie ruchu zaczęli otwarcie posługiwać się nazwą „impresjonizm” od 1877 roku.
Najważniejsze fakty dotyczące przełomowego obrazu:
- Impression, soleil levant powstał w Hawrze i jest datowany na 1872 rok;
- został pokazany podczas wystawy w 1874 roku;
- reakcja Louisa Leroya pomogła rozpowszechnić określenie „impresjonizm”;
- obraz znajduje się obecnie w Musée Marmottan Monet w Paryżu.
Monet zaczął malować ten sam motyw wielokrotnie
W latach 90. XIX wieku metoda Moneta przyjęła szczególnie konsekwentną formę. Zamiast tworzyć pojedynczy obraz konkretnego miejsca, artysta przygotowywał całe serie. Malował ten sam motyw o różnych godzinach, podczas zmiennej pogody i przy innym kącie padania światła.
Do najważniejszych należą:
- Meules — stogi, prezentowane jako seria w 1891 roku;
- Peupliers — topole;
- widoki katedry w Rouen;
- późniejsze widoki Tamizy i londyńskiego parlamentu;
- liczne kompozycje przedstawiające staw i lilie wodne w Giverny.
W przypadku katedry w Rouen Monet namalował w latach 1892–1893 ponad 30 widoków fasady. Przechodził od jednego płótna do kolejnego wraz ze zmianą światła, a następnie opracowywał obrazy również w swojej pracowni w Giverny. W 1895 roku dwadzieścia płócien z tej serii pokazano w galerii Paula Durand-Ruela w Paryżu.
Przedmiot pozostawał ten sam, lecz obraz zmieniał się wraz ze światłem. Ta zasada stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów dojrzałej twórczości Moneta.
Giverny i ogród, który stał się pracownią pod gołym niebem
Monet osiadł w Giverny w Normandii, a miejsce to z czasem stało się nierozerwalnie związane z jego nazwiskiem. W 1893 roku kupił teren z niewielkim zbiornikiem wodnym przy swojej posiadłości i rozpoczął jego przekształcanie w ogród wodny. Powstały tam staw, lilie wodne, roślinność oraz japoński most, później wielokrotnie przedstawiany na obrazach.
Według The Metropolitan Museum of Art Monet zamierzał stworzyć przestrzeń:
„dla przyjemności oka, a także jako motywy do malowania”.
(Claude Monet o planowanym ogrodzie wodnym w Giverny, cytowany w dokumentacji The Metropolitan Museum of Art).
Ogród nie był więc jedynie prywatnym otoczeniem domu. Stał się jednym z głównych tematów jego późnej twórczości. Oficjalna Fondation Monet opiekuje się dziś domem i ogrodami artysty w Giverny, zachowanymi jako miejsce związane z jego życiem i pracą.
Monet był też kolekcjonerem japońskich drzeworytów. Fondation Monet podaje, że jego kolekcja liczy ponad 200 prac, które do dziś znajdują się w domu w Giverny.
„Nenufary” — ostatni wielki projekt Claude’a Moneta
Od końca lat 90. XIX wieku aż do śmierci Monet koncentrował się przede wszystkim na motywie lilii wodnych. Nymphéas nie oznaczają pojedynczego dzieła, lecz rozbudowany cykl obrazów przedstawiających staw w Giverny, jego powierzchnię, rośliny i odbicia światła.
Szczególne znaczenie mają monumentalne dekoracje przechowywane obecnie w Musée de l’Orangerie w Paryżu. Dzień po zawieszeniu broni kończącym działania I wojny światowej, 12 listopada 1918 roku, Monet zwrócił się do swojego przyjaciela Georges’a Clemenceau z propozycją przekazania państwu francuskiemu dwóch dużych paneli.
W muzealnym archiwum zachował się fragment jego listu:
„Kończę dwa dekoracyjne panele […] i chciałbym zapytać, czy mogłyby zostać ofiarowane państwu”.
(Claude Monet do Georges’a Clemenceau, 12 listopada 1918 roku, dzień po rozejmie).
Projekt ostatecznie znacznie się rozrósł. Monumentalne kompozycje rozmieszczono w dwóch owalnych salach Orangerie według koncepcji uwzględniającej naturalne światło oraz kierunki wschodu i zachodu słońca. Udostępniono je publiczności w 1927 roku, kilka miesięcy po śmierci artysty.
Najważniejsze obrazy Claude’a Moneta
Do dzieł szczególnie istotnych dla rozwoju jego malarstwa należą:
- Impression, soleil levant — 1872;
- Coquelicots — 1873;
- Woman with a Parasol — Madame Monet and Her Son — 1875;
- cykl Meules — przełom lat 80. i 90. XIX wieku;
- cykl katedry w Rouen — lata 90. XIX wieku;
- Le Bassin aux nymphéas i kolejne kompozycje z Giverny;
- monumentalny cykl Nymphéas przeznaczony dla Musée de l’Orangerie.
Claude Monet zmarł 5 grudnia 1926 roku w Giverny. Pozostawił dorobek obejmujący kolejne etapy rozwoju impresjonizmu — od obrazów malowanych bezpośrednio z natury po późne kompozycje, w których powierzchnia wody, światło i odbicia niemal całkowicie zastępują tradycyjną konstrukcję pejzażu. Musée d’Orsay opisuje jego trwającą ponad 60 lat działalność jako drogę od wczesnego realizmu przez najpełniejszą formę impresjonizmu po malarstwo zapowiadające część poszukiwań sztuki XX wieku.
Więcej informacji na ten temat oraz innych praktycznych porad znajdziesz na naszej stronie. Polecamy również przeczytać: Kim jest kurator wystawy i co właściwie robi? Zawód od kuchni