W 1954 roku Salvador Dalí namalował ukrzyżowanie, jakiego nie widziała historia sztuki: Chrystus unosi się przed krzyżem zbudowanym z ośmiu sześcianów. Ukrzyżowanie (Corpus Hypercubus) to spotkanie wiary z matematyką czwartego wymiaru.
Czym jest hipersześcian?
Krzyż na obrazie to rozwinięcie tesseraktu — czterowymiarowego sześcianu. Tak jak trójwymiarową kostkę można „rozłożyć” na płaski krzyż z sześciu kwadratów, tak hipersześcian rozkłada się w przestrzeni na krzyż z ośmiu sześcianów. Dalí, zafascynowany matematyką, uczynił z tej figury symbol: krzyż przychodzi „z wyższego wymiaru”, z rzeczywistości przekraczającej nasze zmysły.
Chrystus bez gwoździ
Ciało Chrystusa — atletyczne, nietknięte raną — lewituje przed krzyżem; zamiast gwoździ w przestrzeni wiszą małe sześciany. U stóp sceny, na szachownicowej posadzce nad zatoką Port Lligat, stoi Gala w bogatej szacie, ujęta jak donatorka z dawnych ołtarzy. Cisza, geometria i teatralne światło nadają scenie charakter metafizycznego misterium.
Dalí nie przybił Chrystusa do krzyża — pozwolił, by krzyż i ciało spotkały się jak dwa wymiary rzeczywistości.
O Corpus Hypercubus
Symboliczna spekulacja
Sam artysta nazywał swą metodę „nuklearnym mistycyzmem”: łączeniem dogmatu, nauki i sztuki klasycznej. Obraz bywa więc czytany jako spekulacja o zmartwychwstaniu — przejściu do wyższego wymiaru istnienia. Dzieło znajduje się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku i należy do najczęściej komentowanych prac Dalego.
Matematyk, który natchnął malarza
Za hipersześcianem stoi konkretna postać: Juan de Herrera, XVI-wieczny architekt Eskurialu i autor traktatu o figurach sześciennych, którego Dalí uważał za duchowego patrona obrazu. Malarz łączył w ten sposób hiszpański mistycyzm Złotego Wieku z fascynacją współczesną mu fizyką — od Heisenberga po bombę, o której mówił obsesyjnie.
Szachownica u stóp sceny to z kolei ukłon w stronę perspektywicznych posadzek dawnych mistrzów i… wspomnienie z Port Lligat, gdzie podobny bruk miała pracownia artysty. Nawet najbardziej „kosmiczne” płótna Dalego zawsze dotykają ziemi w jednym punkcie: w jego prywatnej, katalońskiej geografii.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego krzyż składa się z sześcianów?
To rozwinięty hipersześcian (tesserakt) — symbol rzeczywistości czterowymiarowej, przekraczającej ludzkie zmysły.
Kim jest kobieta na dole obrazu?
To Gala, żona artysty, ukazana jak donatorka na dawnych obrazach ołtarzowych.
Podsumowanie
Corpus Hypercubus dowodzi, że geometria może być modlitwą. Zestaw go z Chrystusem świętego Jana od Krzyża i z klasyką surrealizmu — miękkimi zegarami.
