Wernisaż to uroczyste otwarcie wystawy dzieł sztuki, organizowane zwykle przed jej pełnym udostępnieniem publiczności. Wydarzenie daje możliwość obejrzenia prac, spotkania z artystą, kuratorem lub organizatorami oraz poznania kontekstu wystawy. Jakinformuje redakcja Fine Art Express, wernisaż nie jest nazwą samej wystawy, lecz wydarzenia związanego z jej uroczystym otwarciem.
Pierwsza wizyta na takim wydarzeniu nie wymaga specjalistycznej wiedzy o sztuce ani znajomości środowiska artystycznego. Wystarczy zapoznać się z informacją na zaproszeniu, sprawdzić zasady obowiązujące w danej galerii i przestrzegać podstawowych reguł dotyczących bezpieczeństwa eksponatów, fotografowania oraz zachowania wobec pozostałych gości.
Co dokładnie oznacza słowo „wernisaż”
Wielki słownik języka polskiego PAN definiuje wernisaż jako uroczyste otwarcie wystawy dzieł sztuki przed udostępnieniem jej szerszej publiczności, połączone ze spotkaniem z autorem i często także z poczęstunkiem. Słowo pochodzi od francuskiego vernissage. Słownik zwraca jednocześnie uwagę, że używanie określenia „wernisaż” jako synonimu całej wystawy jest niepoprawne.
„Uroczyste otwarcie wystawy dzieł sztuki przed jej udostępnieniem szerszej publiczności” — podaje Wielki słownik języka polskiego PAN w definicji hasła „wernisaż”.
W praktyce wernisaż może odbywać się w galerii prywatnej, muzeum, domu kultury, centrum sztuki, bibliotece, pracowni artystycznej albo przestrzeni pop-up. Program zależy od organizatora. Część wydarzeń ogranicza się do otwarcia ekspozycji, inne obejmują przemówienia, oprowadzanie kuratorskie, spotkanie z twórcą, koncert, performans lub dyskusję.
Wernisaż jest więc konkretnym wydarzeniem inaugurującym ekspozycję, a nie określeniem całego okresu jej prezentacji.
Czy na wernisaż trzeba mieć zaproszenie
Informacja o zasadach wejścia powinna znajdować się w zapowiedzi wydarzenia. Wernisaż może być otwarty dla wszystkich, dostępny po wcześniejszej rejestracji albo przeznaczony wyłącznie dla zaproszonych gości.
Jeżeli organizator publikuje wydarzenie na stronie galerii lub w mediach społecznościowych i nie podaje ograniczeń, zwykle oznacza to możliwość udziału publiczności. Nie należy jednak zakładać, że każde otwarcie ma charakter otwarty. W przypadku wydarzeń zamkniętych przy wejściu może być sprawdzana lista gości, imienne zaproszenie lub potwierdzenie rejestracji.
Przed wyjściem należy sprawdzić:
- czy udział jest bezpłatny;
- czy obowiązuje rejestracja;
- o której rozpoczyna się oficjalna część;
- czy wskazano dress code;
- czy wydarzenie odbywa się w budynku dostępnym dla osób z ograniczoną mobilnością;
- czy dozwolone jest fotografowanie.
Niektóre wernisaże są organizowane w godzinach, w których galeria pozostaje zamknięta dla zwykłego ruchu zwiedzających. W takiej sytuacji wejście może odbywać się wyłącznie przez wskazane drzwi lub po okazaniu zaproszenia.
O której przyjść na otwarcie wystawy
Najbezpieczniej pojawić się kilka minut przed godziną podaną przez organizatora. Pozwala to spokojnie zostawić okrycie w szatni, odnaleźć salę i zająć miejsce przed przemówieniami.
Spóźnienie o kilka minut zazwyczaj nie uniemożliwia udziału, ale wchodzenie podczas wystąpienia artysty, kuratora lub dyrektora galerii może przeszkadzać pozostałym uczestnikom. Osoba, która przybywa później, powinna wejść możliwie cicho i nie przechodzić przed przemawiającymi lub publicznością.
Nie ma obowiązku pozostawania do końca wydarzenia. Po obejrzeniu prac i wysłuchaniu oficjalnej części można wyjść dyskretnie. Jeżeli jednak gość został zaproszony osobiście przez autora, gospodarza galerii lub kuratora, uprzejmym gestem będzie przywitanie się przed opuszczeniem sali.
Jak ubrać się na wernisaż
Nie istnieje jeden obowiązujący strój na wszystkie otwarcia wystaw. Sposób ubioru zależy od miejsca, rangi wydarzenia, pory dnia oraz informacji umieszczonej na zaproszeniu.
W galerii komercyjnej, muzeum lub reprezentacyjnej instytucji bezpiecznym wyborem będzie strój typu smart casual: marynarka, koszula, eleganckie spodnie, sukienka, spódnica albo prosty kombinezon. W przestrzeniach niezależnych, pracowniach i galeriach studenckich akceptowany jest zwykle bardziej swobodny ubiór.
Najważniejsze, aby strój był schludny, wygodny i dostosowany do warunków. Uczestnicy często stoją przez dłuższy czas, przemieszczają się pomiędzy salami i rozmawiają w zatłoczonym pomieszczeniu. Obuwie utrudniające chodzenie lub bardzo obszerne elementy garderoby mogą przeszkadzać zarówno właścicielowi, jak i innym gościom.
Ubiór nie powinien odciągać uwagi od charakteru wydarzenia ani utrudniać bezpiecznego poruszania się w pobliżu prac.
Jeżeli zaproszenie zawiera określenie „black tie”, „cocktail attire” albo inny dress code, należy się do niego zastosować. Brak takiej informacji oznacza zazwyczaj swobodę w granicach stroju odpowiedniego dla wydarzenia kulturalnego.
Jak oglądać prace i poruszać się po galerii
Podstawową zasadą jest zachowanie bezpiecznej odległości od obrazów, rzeźb, instalacji i elementów aranżacji. Eksponatów nie wolno dotykać, chyba że organizator wyraźnie oznaczył je jako obiekty interaktywne.
Regulamin Muzeum Narodowego w Krakowie zabrania między innymi dotykania eksponatów, wychodzenia poza wyznaczone ciągi komunikacyjne, używania lamp fotograficznych oraz rozmawiania przez telefon na ekspozycji. Muzeum wymaga również stosowania się do poleceń obsługi i pracowników ochrony.
„Na terenie Muzeum należy stosować się do uwag i poleceń obsługi Muzeum” — stanowi regulamin Muzeum Narodowego w Krakowie.
Wernisaże bywają zatłoczone, dlatego nie należy długo blokować przejścia przed jednym obrazem. Po obejrzeniu pracy warto odsunąć się, aby umożliwić dostęp innym. Toreb, płaszczy i parasoli nie powinno się opierać o ściany ani elementy ekspozycji.
Duże torby, plecaki i odzież wierzchnią najlepiej pozostawić w szatni, jeżeli instytucja ją udostępnia. Muzeum Narodowe w Krakowie wymaga zdeponowania między innymi większych plecaków, walizek, parasoli oraz toreb przekraczających określony w regulaminie rozmiar.
Czy można robić zdjęcia podczas wernisażu
Zasady fotografowania zależą od regulaminu instytucji, charakteru wystawy oraz praw do prezentowanych dzieł. Nie należy automatycznie zakładać, że zdjęcia są dozwolone tylko dlatego, że inni uczestnicy używają telefonów.
Muzeum Narodowe w Krakowie dopuszcza amatorskie fotografowanie wybranych obiektów bez dodatkowego oświetlenia, lampy błyskowej i statywu, o ile dane dzieło nie jest objęte odrębnym zakazem. Instytucja wskazuje przy tym, że zdjęcia wykonywane na tych zasadach są przeznaczone do celów własnych, bez prawa publikacji.
Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Wrocławskiego zezwala na fotografowanie i filmowanie do celów prywatnych i pamiątkowych, ale zabrania publikowania takich materiałów oraz używania statywów i profesjonalnych akcesoriów bez zgody kierownika placówki.
„Zezwala się na fotografowanie i filmowanie wyłącznie do celów prywatnych i pamiątkowych” — informuje Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Wrocławskiego.
Przed wykonaniem zdjęcia należy zwrócić uwagę na oznaczenia przy wejściu i przy konkretnych pracach. W razie wątpliwości wystarczy zapytać obsługę. Nie powinno się fotografować gości z bliskiej odległości bez ich zgody ani publikować ich rozpoznawalnego wizerunku bez podstawy prawnej.
Zdjęcia nie mogą blokować przejścia, przerywać oficjalnego wystąpienia ani wymagać odsuwania zabezpieczeń. Niedopuszczalne jest dotykanie dzieła w celu ustawienia lepszego kadru.
Jak rozmawiać z artystą lub kuratorem
Spotkanie z autorem należy do najważniejszych elementów wielu wernisaży, ale nie oznacza obowiązku prowadzenia długiej rozmowy. Wystarczy krótkie przywitanie, przedstawienie się i odniesienie do konkretnej pracy albo tematu ekspozycji.
Można zapytać o technikę, inspirację, proces pracy, wybór miejsca, kolejność prezentowanych obiektów lub znaczenie tytułu. Lepiej unikać pytań opartych na założeniu, że dzieło ma tylko jedną prawidłową interpretację.
Przykładowe pytania:
- Co zdecydowało o wyborze tych prac do wystawy?
- Jak powstała ta konkretna seria?
- Czy kolejność dzieł ma znaczenie dla odbioru ekspozycji?
- Jak długo trwała praca nad projektem?
- Czy wystawie towarzyszy katalog lub tekst kuratorski?
Nie należy monopolizować rozmówcy, zwłaszcza gdy czekają na niego inni goście. Artysta podczas otwarcia często rozmawia równocześnie z przedstawicielami galerii, mediami, kolekcjonerami, rodziną i publicznością.
Brak specjalistycznego słownictwa nie jest przeszkodą. Konkretne pytanie dotyczące obejrzanej pracy jest bardziej użyteczne niż ogólny komplement.
Czy trzeba komentować i rozumieć wszystkie dzieła
Wernisaż nie jest egzaminem z historii sztuki. Uczestnik nie ma obowiązku znać wcześniejszego dorobku autora, rozpoznawać technik ani formułować rozbudowanych interpretacji.
Można przeczytać opis wystawy, biogram twórcy i podpisy pod pracami. Jeżeli organizator przygotował tekst kuratorski, ulotkę albo katalog, materiały te pomagają zrozumieć temat, zastosowane medium i sposób budowania ekspozycji.
Nie każda praca musi wywołać pozytywną reakcję. Krytyczna opinia jest dopuszczalna, lecz podczas publicznego otwarcia powinna być wyrażana spokojnie i rzeczowo. Głośne wyśmiewanie obiektów lub obraźliwe komentarze wobec autora naruszają podstawowe zasady wydarzenia publicznego.
Poczęstunek, alkohol i rozmowy towarzyskie
Część wernisaży obejmuje symboliczny poczęstunek lub lampkę wina, ale nie jest to obowiązkowy element wydarzenia. Jedzenie i napoje mogą być dostępne wyłącznie w wydzielonej części galerii.
Nie należy przenosić kieliszka, filiżanki ani talerzyka pomiędzy eksponaty, jeżeli organizator nie pozwala na konsumpcję w sali wystawowej. Oficjalne regulaminy muzealne często wprowadzają zakaz jedzenia i picia na ekspozycji. Taką zasadę stosują między innymi Muzeum Narodowe w Krakowie oraz Muzeum Mineralogiczne Uniwersytetu Wrocławskiego.
Wernisaż pełni także funkcję spotkania środowiskowego. Rozmowy są naturalną częścią wydarzenia, ale powinny odbywać się na tyle cicho, aby nie zakłócać przemówień, oprowadzania lub odbioru prac.
Najczęstsze błędy podczas pierwszego wernisażu
Najwięcej problemów wynika nie z braku wiedzy o sztuce, lecz z ignorowania regulaminu przestrzeni. Dotykanie dzieł, używanie lampy błyskowej, blokowanie przejścia podczas robienia zdjęć lub prowadzenie głośnej rozmowy telefonicznej może przeszkadzać gościom i zagrażać eksponatom.
Do zachowań, których należy unikać, należą:
- dotykanie obrazów, ram, rzeźb i instalacji;
- przekraczanie barierek oraz oznaczonych granic ekspozycji;
- stawianie napojów na postumentach lub parapetach w pobliżu prac;
- używanie lampy błyskowej bez zgody;
- nagrywanie przemówień mimo zakazu;
- prowadzenie długich rozmów przed jednym dziełem;
- przerywanie artyście podczas rozmowy z innym gościem;
- publikowanie zdjęć bez sprawdzenia zasad instytucji;
- ignorowanie poleceń obsługi.
Jak przygotować się do pierwszego wernisażu?
Przygotowanie może ograniczyć się do przeczytania zapowiedzi wydarzenia i sprawdzenia strony galerii. Warto znać nazwisko autora, tytuł wystawy, godzinę rozpoczęcia oraz ewentualne zasady rejestracji.
Telefon należy wyciszyć przed rozpoczęciem oficjalnej części. Dużą torbę i okrycie warto zostawić w szatni. Po wejściu dobrze jest odebrać dostępny opis wystawy, sprawdzić układ sal i wysłuchać przemówień organizatorów.
Nie trzeba oglądać dzieł w narzuconej kolejności, chyba że ekspozycja została zaprojektowana jako konkretna trasa. Można wrócić do wybranej pracy, przeczytać opis lub zapytać pracownika galerii o dodatkowe materiały.
Wernisaż jest przede wszystkim otwarciem wystawy i spotkaniem wokół sztuki. Punktualność, spokojne zachowanie, respektowanie granic ekspozycji oraz sprawdzenie zasad fotografowania wystarczą, aby uczestniczyć w nim swobodnie i bez naruszania reguł obowiązujących w galerii.
Więcej informacji na ten temat oraz innych praktycznych porad znajdziesz na naszej stronie. Polecamy również przeczytać: Czy galeria sztuki online to dobry wybór? Jak bezpiecznie kupować obrazy przez internet bez ryzyka