Nowak MagdalenaJest w polskiej sztuce nurt, który nie opowiada zdarzeń, lecz stany istnienia: puste place, zawieszone przedmioty, światło jak przed objawieniem. To malarstwo metafizyczne — tradycja, w której sytuują się także współcześni twórcy, wśród nich Dawid Figielek.
Skąd się wziął nurt?
Nazwa odsyła do włoskiej pittura metafisica de Chirica: miast-scenografii, długich cieni, manekinów zamiast ludzi. W Polsce wrażliwość tę podchwycili i przetworzyli twórcy XX wieku — od nowosądeckich „malarzy ciszy” po wizjonerów kręgu fantastyki. Wspólny mianownik: rzeczywistość namalowana precyzyjnie, lecz przesunięta o pół tonu, tak że zwykły stół czy okno stają się progiem tajemnicy.
Poetyka zawieszenia
Obrazy nurtu poznasz po kilku znakach: bezczasowe światło (ani dzień, ani noc), pustka zamiast tłumu, przedmiot potraktowany jak relikwia, horyzont, za którym „coś jest”. Współcześni przedstawiciele — jak Figielek — łączą tę poetykę z doskonałym warsztatem realistycznym, przez co ich płótna działają podwójnie: kuszą okiem i niepokoją duchem. To malarstwo pytań, nie odpowiedzi.
Metafizyka w obrazie zaczyna się tam, gdzie realizm robi krok za daleko — w stronę ciszy.
O poetyce nurtu
Jak odbierać te obrazy?
Bez pośpiechu i bez żądania fabuły. Najlepiej pytać: co tu jest nie na swoim miejscu? skąd pada światło? czego brakuje? Odpowiedzi — jak w dobrym wierszu — należą do patrzącego. Prace nurtu można spotkać w galeriach sztuki współczesnej i na aukcjach młodego malarstwa.
Rynek i odbiorcy — kto kupuje ciszę
Malarstwo metafizyczne przeżywa w Polsce dobrą passę: aukcje młodej sztuki regularnie licytują płótna „cichych realistów”, a kolekcjonerzy cenią je za rzadką dziś cechę — zatrzymanie. W epoce przewijania obraz, który wymaga minuty ciszy, staje się dobrem luksusowym. Stąd rosnące ceny i kolejki chętnych na prace czołowych twórców nurtu.
Dla początkującego kolekcjonera to wdzięczny teren: prace są formalnie doskonałe, tematycznie uniwersalne i dobrze „mieszkają” we współczesnych wnętrzach. Zasada wyboru jest prosta — szukać obrazów, które po tygodniu wciąż zadają to samo pytanie. Metafizyka tania nie jest, ale nuda starzeje się szybciej.
Najczęściej zadawane pytania
Czym jest malarstwo metafizyczne?
Nurtem ukazującym rzeczywistość realistycznie, lecz „przesuniętą” w stronę tajemnicy — zawieszoną poza czasem.
Po czym poznać taki obraz?
Po bezczasowym świetle, pustce, ciszy i przedmiotach traktowanych jak znaki.
Podsumowanie
Metafizycy malują to, co między rzeczami. Mroczną odmianę tej wrażliwości poznasz u Beksińskiego, a narzędzia lektury da ci przewodnik jak analizować obraz.