Jest w Wenecji obraz, który od pięciuset lat wymyka się wszystkim interpretacjom. Burza Giorgionego (ok. 1506–1508): po lewej młodzieniec z kosturem, po prawej naga kobieta karmiąca dziecko, między nimi rzeka, ruiny — a nad miastem w tle rozdziera niebo błyskawica.
Obraz bez tematu?
Już współcześni nie wiedzieli, co widzą — najstarszy opis mówi po prostu o „pejzażyku z burzą, Cyganką i żołnierzem”. Badacze proponowali dziesiątki kluczy: Adam i Ewa po wygnaniu, odpoczynek w czasie ucieczki do Egiptu, alegoria Fortuny, ilustracja poematu… Prześwietlenia dodały pikanterii: pod postacią młodzieńca Giorgione namalował pierwotnie drugą kobietę w kąpieli — zmieniał koncepcję w trakcie pracy, jakby obraz sam szukał swojego tematu.
Bohaterem jest nastrój
Być może właśnie o to chodziło: Burza uchodzi za pierwszy obraz, w którym pejzaż i atmosfera są ważniejsze od fabuły. Parne powietrze przed ulewą, zieleń podszyta ołowiem, cisza między ludźmi, których nic nie łączy poza chwilą — Giorgione namalował stan ducha, nie historię. Tym wynalazkiem otworzył drogę całemu malarstwu nastroju, aż po romantyzm.
Burza nie ma rozwiązania — i to jest jej rozwiązanie. Giorgione namalował samą tajemnicę.
O weneckiej zagadce
Gdzie zobaczyć obraz?
W Gallerie dell’Accademia w Wenecji. Niewielkie płótno gromadzi zwykle tłumek widzów — każdy próbuje po swojemu poskładać żołnierza, matkę i błyskawicę w opowieść. Bezskutecznie, od pięciu wieków.
Krótkie życie, długi cień
O Giorgionem wiemy zdumiewająco mało: urodzony w Castelfranco ok. 1477, zmarł na zarazę w 1510, zostawił garść pewnych dzieł i legendę. Współcześni pisali o nim jak o muzyku barw — miał śpiewać i grać na lutni tak pięknie, jak malował. Ta szczupłość faktów sprawia, że każdy jego obraz obrasta hipotezami, a Burza — najbardziej.
Cień mistrza okazał się za to długi: „giorgionizm” — malarstwo nastroju, pejzażu i poezji bez fabuły — ukształtował młodego Tycjana i całą Wenecję, a przez nią europejski pejzaż aż po romantyków. Kiedy Constable czy Turner malują niebo przed burzą jako stan duszy, są — świadomie czy nie — wnukami tego obrazu.
Najczęściej zadawane pytania
Co przedstawia Burza?
Nie wiadomo — to najsłynniejsza nierozwiązana zagadka ikonograficzna renesansu.
Co odkryły prześwietlenia obrazu?
Pod żołnierzem znajdowała się pierwotnie druga naga kobieta — artysta zmienił kompozycję w trakcie malowania.
Podsumowanie
Burza uczy najważniejszego: obraz nie musi być rebusem do rozwiązania. Sprawdź własne oko z przewodnikiem jak analizować obraz i zobacz drugą twarz Giorgionego w Pokłonie pasterzy.
