Nowak MagdalenaAlbrecht Dürer potrafił jedną ręką rozpętać koniec świata, a drugą namalować jego najspokojniejszy poranek. Dwa bieguny jego geniuszu to cykl Apokalipsy (1498) i Pokłon Trzech Króli (1504) — groza i łaska w wykonaniu tego samego mistrza z Norymbergi.
Apokalipsa, która podbiła Europę
Piętnaście wielkoformatowych drzeworytów do Objawienia św. Jana uczyniło z 27-letniego Dürera gwiazdę kontynentu. Słynni Czterej jeźdźcy — pędząca ukośnie lawina wojny, głodu, zarazy i śmierci — do dziś definiują wyobrażenie końca czasów. Dürer wydał cykl własnym sumptem, jako pierwszą w dziejach „książkę artysty”: u progu roku 1500, gdy Europa drżała przed końcem świata, trafił idealnie w nerw epoki.
Pokłon z Uffizi
Sześć lat później, po pierwszej podróży do Włoch, Dürer namalował Pokłon Trzech Króli — dziś w Galerii Uffizi. Północna precyzja (każdy włos, każdy okucie szkatuły) spotyka się tu z włoską perspektywą i spokojem. Drugi król to zapewne autoportret artysty o słynnych falujących lokach. Ruiny w tle i dalekie miasto łączą scenę z tradycją, którą znał od Włochów.
Dürer pokazał, że ta sama ręka może rysować tętent jeźdźców zagłady i ciszę betlejemskiej stajni.
O dwóch biegunach mistrza
Dziedzictwo
Apokalipsa Dürera ukształtowała wyobraźnię wieków — jej echa znajdziesz u romantyków, symbolistów i we współczesnej popkulturze. A Pokłon dowodzi, że rewolucjonista grafiki był też malarzem pełnej krwi renesansu.
Przedsiębiorca rycin i pielgrzym piękna
Apokalipsa była też rewolucją ekonomiczną: Dürer wydał ją sam, drukował na zapas i sprzedawał przez agentów na jarmarkach całej Europy — pierwszy artysta, który zbudował markę na reprodukcji. Monogram „AD” stał się tak cenny, że mistrz procesował się z fałszerzami w Wenecji; to początki prawa autorskiego w sztuce.
Pokłon z 1504 roku zamknął jego „pierwszy okres włoski” — tuż po nim Dürer znów ruszył za Alpy, by uczyć się koloru od Wenecjan. Z listów pisanych wtedy do przyjaciela pochodzi słynne westchnienie: „Tu jestem panem, w domu pasożytem” — świadectwo, jak Południe traktowało artystów, a Północ rzemieślników. Dürer całe życie zasypywał tę przepaść. Techniczna brawura cyklu do dziś zdumiewa: Dürer wyniósł drzeworyt — medium jarmarcznych obrazków — na poziom wielkiego malarstwa, nie tracąc nic z jego graficznej siły.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy powstał cykl Apokalipsy?
W 1498 roku — piętnaście drzeworytów wydanych przez samego artystę.
Gdzie wisi Pokłon Trzech Króli Dürera?
W Galerii Uffizi we Florencji.
Podsumowanie
Od trąb sądu po dary mędrców — Dürer ogarnął całą skalę. Zgłęb temat końca czasów w artykule o apokalipsie w malarstwie i porównaj ujęcia pokłonu w galerii Pokłonu Trzech Króli.