Nowak MagdalenaOkoło 1475 roku Sandro Botticelli namalował Pokłon Trzech Króli, w którym biblijna scena stała się… portretem zbiorowym Florencji. Trzej królowie klęczący przed Dzieciątkiem noszą twarze Medyceuszy — władców miasta i mecenasów artysty.
Święta rodzina i pierwsza rodzina Florencji
Najstarszy król u stóp Marii to Kosma Starszy, założyciel potęgi rodu; dwaj pozostali królowie noszą rysy jego synów. Wokół tłoczą się członkowie familii i jej stronnicy — w tym młody Lorenzo Wspaniały. Fundator obrazu, bankier związany z Medyceuszami, zapewnił sobie miejsce w tłumie. Tak polityka weszła do szopki: hołd królów stał się hołdem Florencji dla jej pierwszej rodziny.
Autoportret w rogu
Na prawym skraju sceny stoi młodzieniec w żółtym płaszczu, patrzący wprost na widza — to według tradycji autoportret Botticellego. Ten śmiały gest podpisu spojrzeniem stał się jednym z najsłynniejszych autoportretów renesansu. Kompozycja z centralnie ustawioną świętą grupą i symetrycznym tłumem była zaś nowatorska i chętnie naśladowana.
Botticelli namalował dwie adoracje naraz: królów wobec Boga i Florencji wobec Medyceuszy.
O podwójnym znaczeniu obrazu
Gdzie zobaczyć obraz?
Dzieło znajduje się w Galerii Uffizi we Florencji — kilka sal od Narodzin Wenus tego samego mistrza. Warto zobaczyć oba, by docenić rozpiętość talentu Botticellego: od dworskiej polityki po mitologiczną poezję.
Fundator, który kupił sobie nieśmiertelność
Obraz zamówił Gaspare di Zanobi del Lama — bankier o nie najlepszej reputacji, dorobkiewicz spoza elit — do swojej kaplicy w Santa Maria Novella. Umieszczając w scenie całą dynastię Medyceuszy, kupował sobie ich przychylność; umieszczając siebie (siwy mężczyzna w błękicie, wskazujący na widza), kupował pamięć potomnych. Plan zadziałał: bankiera pamiętamy dziś wyłącznie dzięki temu zamówieniu.
Dla samego Botticellego obraz był przepustką na szczyt: pokaz umiejętności portretowych zaowocował zamówieniami samych Medyceuszy, z Wiosną i Narodzinami Wenus na czele. Tak jedna „szopka polityczna” otworzyła drogę największym mitologiom renesansu. Botticelli wracał zresztą do tematu wielokrotnie — inne jego „Pokłony” znajdują się m.in. w Londynie i Waszyngtonie, żaden jednak nie dorównał florenckiemu portretowi epoki.
Najczęściej zadawane pytania
Kim są królowie na obrazie?
To portrety Medyceuszy: Kosmy Starszego i jego synów, władców Florencji.
Gdzie jest autoportret Botticellego?
Na prawym skraju — młodzieniec w żółtym płaszczu patrzący na widza.
Podsumowanie
Ten pokłon to renesansowa gra władzy i wiary. Poznaj arcydzieło mistrza w artykule o Narodzinach Wenus i porównaj ujęcia tematu w galerii Pokłonu Trzech Króli.