Sztuka w domu — jak dobierać i wieszać obrazy we wnętrzu to nie tylko kwestia koloru ramy czy wolnego miejsca na ścianie informuje Fine Art Express, że przy wyborze miejsca trzeba uwzględnić również światło, źródła ciepła, wilgotność, stabilność mocowania i ryzyko przypadkowego uszkodzenia dzieła.
Dopiero później można rozstrzygać kwestie kompozycyjne: czy potrzebny jest jeden duży obraz, zestaw mniejszych prac, fotografia, grafika czy obiekt o mocnym kontraście wobec wyposażenia. Dobrze zawieszona praca powinna być czytelna z typowego miejsca, z którego ogląda się daną ścianę, ale nie może być narażona na warunki przyspieszające jej niszczenie. W przypadku oryginalnego malarstwa, grafiki i prac na papierze ten drugi aspekt ma znaczenie znacznie większe niż przy reprodukcjach dekoracyjnych.
Najpierw ściana, potem obraz
Pierwszym etapem powinno być określenie przestrzeni, którą rzeczywiście można przeznaczyć na sztukę. Inaczej pracuje ściana nad trzyosobową sofą, inaczej wąski fragment obok drzwi, a jeszcze inaczej wysoka ściana klatki schodowej.
Znaczenie ma nie tylko szerokość powierzchni. Trzeba uwzględnić meble, oprawy oświetleniowe, drzwi, zasłony, grzejniki, telewizor, nawiew klimatyzacji oraz ciągi komunikacyjne.
Canadian Conservation Institute radzi zwracać uwagę nawet na pozornie neutralne miejsca. Obraz zawieszony w ruchliwym korytarzu może być częściej dotykany lub uderzany, a praca znajdująca się obok roślin może mieć kontakt z wodą podczas podlewania.
Przed zakupem warto więc ustalić trzy rzeczy:
- jaka część ściany pozostaje faktycznie wolna po uwzględnieniu mebli i innych elementów;
- z jakiej odległości obraz będzie najczęściej oglądany;
- czy miejsce nie znajduje się bezpośrednio przy oknie, grzejniku, kominku, nawiewie lub w strefie podatnej na zawilgocenie.
Duża ściana nie wymaga automatycznie wielu obrazów. Jeden wyraźny format może organizować przestrzeń skuteczniej niż kilka drobnych elementów rozmieszczonych bez wspólnej osi. Z kolei na niewielkim fragmencie ściany duża praca może być celowym rozwiązaniem, jeśli pozostaje wystarczająca przestrzeń do jej oglądania.
Rozmiar obrazu powinien wynikać z otoczenia
Najczęstszy problem pojawia się wtedy, gdy obraz dobierany jest w oderwaniu od mebla, nad którym ma wisieć. Mały format zawieszony samotnie nad szeroką kanapą może wizualnie „zniknąć”, ponieważ ściana i wyposażenie tworzą znacznie większą skalę.
Przy wyborze pracy nad sofę, komodę czy łóżko należy zatem oceniać obraz razem z meblem. Liczy się szerokość, wysokość i ilość pustej przestrzeni pozostającej wokół dzieła.
Nie istnieje jedna obowiązkowa proporcja pasująca do każdego wnętrza. Układ zależy od formatu pracy, szerokości mebla, wysokości pomieszczenia, obecności lamp, regałów i pozostałych dekoracji.
Jeżeli zamiast jednego obrazu ma powstać galeria, poszczególnych ram nie należy oceniać osobno. Cały zestaw powinien być traktowany jak jedna kompozycja. Przed wierceniem otworów praktycznym rozwiązaniem jest rozłożenie wszystkich elementów na podłodze albo przygotowanie papierowych szablonów odpowiadających wymiarom ram.
Pozwala to sprawdzić układ bez wielokrotnego wykonywania otworów w ścianie.
Na jakiej wysokości wieszać obraz
W galeriach i poradnikach dotyczących ekspozycji często stosowana jest zasada umieszczania środka dzieła mniej więcej na wysokości wzroku. Jedna z popularnych wartości to około 57 cali, czyli około 145 cm od podłogi do środka obrazu. Aktualny poradnik Austin Gallery wskazuje zakres 57–60 cali, czyli około 145–152 cm.
Nie jest to jednak wartość, którą należy bezwarunkowo przenosić na każdą ścianę.
Obraz zawieszony nad sofą, łóżkiem lub komodą funkcjonuje wizualnie razem z meblem. Jeżeli mechanicznie zastosuje się linię 145 cm, może powstać zbyt duża przerwa między wyposażeniem a dziełem. W takiej sytuacji istotniejsza staje się relacja między tymi elementami.
Przy kilku pracach wygodniej ustalić wspólną linię odniesienia: może nią być środek całej kompozycji, jedna krawędź albo świadomie zaprojektowana nieregularna grupa.
Najgorszym rozwiązaniem jest stopniowe „wspinanie się” ramek ku sufitowi bez wynikającej z tego kompozycji. Obrazy zaczynają wówczas wyglądać jak oddzielne przedmioty, a nie element jednej ekspozycji.
Jak prawidłowo zamocować obraz
Estetyka kończy się tam, gdzie zaczyna się bezpieczeństwo.
Smithsonian Museum Conservation Institute podkreśla, że wszystkie mechaniczne elementy mocujące należy okresowo kontrolować. Haki mogą poluzować się w tynku, wkręty w drewnie, a drut i linki zużywają się z czasem.
Instytut ujmuje zasadę bardzo jasno:
„Hooks come out of plaster, screws come out of wood, wire wears out and cord rots.”
(Smithsonian Museum Conservation Institute, w poradniku dotyczącym opieki nad obrazami).
Rodzaj mocowania należy dobierać przede wszystkim do masy ramy i konstrukcji ściany. Innych rozwiązań wymaga beton, innych cegła, płyta gipsowo-kartonowa czy drewniany element konstrukcyjny.
Przy ciężkich pracach improwizowane mocowanie na pojedynczym cienkim gwoździu oznacza niepotrzebne ryzyko. Smithsonian wskazuje, że korzystne jest mocowanie w miejscu, w którym hak można stabilnie zakotwić w elemencie konstrukcyjnym ściany.
Po zawieszeniu należy również sprawdzić przewód, zaczepy i mocowania znajdujące się z tyłu ramy. Kontrola nie powinna kończyć się w dniu montażu.
Słońce może trwale zmienić obraz
Miejsce efektowne wizualnie nie zawsze jest bezpieczne dla sztuki.
Canadian Conservation Institute ostrzega, że materiały stosowane w malarstwie różnie reagują na światło widzialne i promieniowanie ultrafioletowe. Niektóre pigmenty oraz barwniki mogą blaknąć albo zmieniać kolor, a UV może wpływać również na spoiwa i werniksy.
Z tego powodu obraz nie powinien być wybierany wyłącznie według tego, gdzie najlepiej wygląda w południe.
W przypadku prac na papierze zalecenia są jeszcze bardziej jednoznaczne:
„Light damage cannot be reversed.”
(Canadian Conservation Institute, zalecenia dotyczące dzieł sztuki na papierze).
Instytut rekomenduje unikanie ekspozycji dzieł na papierze na bezpośrednie światło wpadające przez okna i świetliki. Pomocne mogą być zasłony, rolety oraz odpowiednie przeszklenie ograniczające promieniowanie UV.
Trzeba przy tym pamiętać, że filtrowanie UV nie eliminuje wszystkich skutków światła widzialnego. Canadian Conservation Institute zwraca uwagę, że widzialne światło również może powodować blaknięcie wrażliwych materiałów.
Nad kominkiem nie zawsze jest dobre miejsce
Obraz nad kominkiem jest klasycznym elementem aranżacji, ale z konserwatorskiego punktu widzenia może być rozwiązaniem problematycznym.
Smithsonian Museum Conservation Institute nie zaleca eksponowania malarstwa nad kominkiem. Powodem jest nie tylko promieniowanie cieplne, lecz także sadza i dym, które mogą trwale przyciemnić powierzchnię dzieła.
Podobnie należy traktować grzejniki i intensywne źródła ciepła. Ciepłe powietrze może przyspieszać starzenie materiałów, a ruch powietrza przenosi również kurz.
Canadian Conservation Institute rekomenduje unikanie ekspozycji w pobliżu urządzeń grzewczych i chłodzących oraz na słabo izolowanych ścianach zewnętrznych.
Jeżeli nad grzejnikiem znajduje się idealnie pusta ściana, nie oznacza to jeszcze, że jest to odpowiednie miejsce dla wartościowego obrazu.
Wilgotność jest równie ważna jak światło
Obraz reaguje również na warunki panujące w pomieszczeniu.
Canadian Conservation Institute podaje dla obrazów na płótnie i drewnie stabilny zakres wilgotności względnej około 40–60%. Duże i częste wahania mogą powodować naprężenia materiałów, ponieważ drewno, płótno, zaprawa i warstwa malarska reagują na zmiany wilgotności w różny sposób.
Przy wysokiej wilgotności wzrasta również ryzyko rozwoju pleśni. W zaleceniach CCI dotyczących obrazów wskazano, że prawdopodobieństwo jej wzrostu zwiększa się po przekroczeniu około 65% wilgotności względnej.
Nie oznacza to, że mieszkanie musi funkcjonować jak klimatyzowana sala muzealna. Najważniejsze jest unikanie skrajnych i gwałtownych zmian.
Szczególnie problematyczne mogą być miejsca:
- bezpośrednio przy grzejniku, klimatyzatorze lub nawiewie;
- przy często otwieranym oknie albo drzwiach prowadzących na zewnątrz;
- na zimnej, źle izolowanej ścianie oraz w pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności.
Rama nie powinna być wybierana automatycznie pod kolor mebli
Rama pełni jednocześnie funkcję wizualną i ochronną. Nie musi powtarzać koloru stołu, podłogi czy lampy.
Przy oryginalnych dziełach ważniejsze może być zastosowanie rozwiązania odpowiedniego dla konkretnej techniki. Szczególną uwagę wymagają grafiki, akwarele, fotografie i inne prace na papierze.
Canadian Conservation Institute rekomenduje dla takich obiektów materiały odpowiedniej jakości archiwalnej oraz wskazuje, że przeszklenie filtrujące UV może ograniczać część zagrożeń związanych z promieniowaniem.
CCI rekomenduje przeszklenie również jako dodatkową ochronę obrazów, w tym prac na płótnie i sztywnych podłożach, jeżeli konstrukcja oprawy jest do tego odpowiednia.
Wartościowego lub starego dzieła nie należy zatem oprawiać wyłącznie według kryterium dekoracyjnego. Konstrukcja ramy, sposób mocowania pracy oraz użyte materiały mogą wpływać na jej stan.
Kolor obrazu nie musi powtarzać kolorów salonu
Dobór sztuki wyłącznie według koloru poduszek czy zasłon mocno ogranicza możliwości aranżacyjne.
Obraz może działać na trzy podstawowe sposoby: kontynuować kolorystykę wnętrza, stworzyć kontrolowany kontrast albo stać się głównym akcentem wizualnym pomieszczenia.
W praktyce przed zakupem warto ocenić nie jeden kolor, ale całą relację pracy z pomieszczeniem: temperaturę barw, kontrast, udział jasnych i ciemnych powierzchni, wielkość obrazu oraz intensywność kompozycji.
Minimalistyczny pokój może dobrze eksponować pracę o dużej liczbie detali właśnie dzięki temu, że ściana nie konkuruje z dziełem. Z kolei w bogato wyposażonym wnętrzu bardzo szczegółowy zestaw kilkunastu małych obrazów może zostać wizualnie zagłuszony przez otoczenie.
Galeria ścienna wymaga planu przed pierwszym otworem
Przy kilku obrazach największym błędem jest rozpoczynanie montażu od pierwszej ramy i dopasowywanie kolejnych już na ścianie.
Najpierw powinien powstać cały układ.
Można wykorzystać podłogę, taśmę malarską lub papierowe szablony w naturalnych rozmiarach. Szczególnie przy asymetrycznej galerii pozwala to szybko ocenić, czy ciężar wizualny nie przesuwa się nadmiernie na jedną stronę.
Nie wszystkie ramy muszą być identyczne. Powtarzalność można uzyskać również przez odstępy, linię środkową, kolorystykę albo podobny charakter prac.
Spójność galerii nie oznacza obowiązkowej symetrii.
Siedem rzeczy do sprawdzenia przed zawieszeniem obrazu
Przed wykonaniem otworu w ścianie warto przejść przez krótką kontrolę:
- Sprawdź rozmiar obrazu względem ściany i mebla.
- Oceń pracę z miejsca, z którego będzie najczęściej oglądana.
- Sprawdź przebieg bezpośredniego światła słonecznego w ciągu dnia.
- Wyklucz bliskość grzejników, kominka, nawiewów oraz miejsc narażonych na wodę.
- Dobierz mocowanie do rodzaju ściany i masy pracy.
- Przy kilku obrazach zaprojektuj całą kompozycję przed wierceniem.
- Po montażu okresowo kontroluj haki, linki, wkręty i elementy znajdujące się z tyłu ramy.
W przypadku kosztownego, starego lub szczególnie delikatnego dzieła kwestia ekspozycji przestaje być zwykłą dekoracją wnętrza. Rodzaj oprawy, przeszklenie, sposób zawieszenia oraz warunki środowiskowe mogą bezpośrednio wpływać na zachowanie obiektu.
Więcej informacji na ten temat oraz innych praktycznych porad znajdziesz na naszej stronie. Polecamy również przeczytać: Co jeść przed treningiem i po treningu? Tak ułóż posiłki bez skomplikowanej diety